Ministan Babban Birnin Tarayya (FCT), Nyesom Wike, ya yi wani bayani mai zurfi kan yanayin siyasar Najeriya, inda ya bayyana cewa shi yana cikin gungun mutanen da suka ba Seyi Makinde tsarin siyasa da ake bukata domin ya zama Gwamnan Jihar Oyo. Wannan kalmar ‘tsarin’ a zahiri tana nufin duka: ƙungiyoyin masu gudanarwa a kowane gari da unguwa, shugabannin al’umma, da kuma hanyoyin da za a bi don samun goyon bayan jama’a da kuma gudanar da yaƙin neman zaɓe. Ba wai kawai sunan jam’iyya ba ne.
A cewar Wike, Gwamna Makinde ya riga ya tsayanci takara a muƙamai daban-daban a baya—ciki har da takarar Sanata a shekarar 2007 a ƙarƙashin jam’iyyar ANPP—amma ya sha kaye saboda rashin wannan tsari mai ƙarfi. A siyasarmu ta Hausa, ana cewa “Ba a yi sarauta da kuɗi kawai ba, ana yi da mutane“. Wannan shi ne ainihin abin da Wike yake nufi. Ko da yake Makinde yana da wadata, ba shi da ƙwararrun masu gudanar da yaƙin neman zaɓe a fadin jihar, ko kuma hanyoyin da za a bi don rarraba kayayyakin yaƙi da kuma jawo jama’a.
Wike, wanda ya yi magana a ranar Litinin, ya ce a lokacin da ake shirye-shiryen zaɓen 2019 ne aka kawo Makinde gare shi. A nan, Wike ya yi amfani da iko da gogewar sa a matsayin tsohon shugaban karamar hukuma (Rivers) kuma babban jigo a jam’iyyar PDP, don ya ba da umarni da kuma shirya hanyoyin da za a bi. Misali, ya iya tuntubar shugabannin ƙauyuka da na kananan hukumomi da ya sani, ya kafa tsarin tattara bayanan masu jefa ƙuri’a, da kuma shirya taron jama’a. Wannan shi ne ainihin “tsarin” da yake magana akai.
“A shekara ta 2013, sun kawo shi (Makinde) gare ni don in ba shi tsarin PDP na Jihar Oyo. Na ƙi kuma na ba Teslim Folarin. Saboda haka, ya tafi SDP don ya tsayanci takarar gwamna. Ya kasa,” in ji Wike, yana nuna cewa ba duk wanda ke da kuɗi zai iya cin zaɓe ba. “Kafin 2019 ne ya dawo kuma muka ce yanzu, muna shirye mu ba shi tsari. Na riga na kafa tushe a siyasa… amma mutumin da ke da dala miliyan ɗaya yana zagayawa don neman mutane su ba shi tsari.“
Wannan bayanin ya zo a matsayin amsa kai tsaye ga abin da Gwamna Makinde ya faɗa a baya—cewa tuni yana samun dala miliyan ɗaya lokacin da Wike kawai shugaban karamar hukuma ne. Amma Wike ya nuna cewa muhimmin abu shi ne iko da ilimin siyasa (political structure and know-how), maimakon adadin kuɗi. Ya ce, ko da yake Makinde yana da wadata a lokacin, ya kasance dole ya bi dokokin da shi (Wike) a matsayinsa na shugaban karamar hukuma ya yi. Wannan yana nuna cewa a siyasa, akwai tsari da hanyoyin da ake bi, kuma wanda ya kafa tsarin shi ne yake da murya.
Maganar ta Wike ta kuma buɗe wani batu mai muhimmanci ga masu son shiga siyasa a Najeriya: Kudi ba shi ne komai ba. Kuɗi yana taimakawa, amma ba zai sayo maka goyon bayan jama’a ba, ko kuma gudanar da yaƙin neman zaɓe mai inganci. Abin da ke da muhimmanci shi ne gina tsarin mutane da amincewa a tsakanin jama’a—wannan shi ne ainihin ma’anar “tsarin siyasa” a zahiri.