Mutuwar Aisha Najamu a Asibitin Yar’adua: Tsauraran Dokoki, Rashin Tausayi, da Tsarin Lafiyarmu da ke Cikin Matsala

**Labari daga Editan Hausa na Kano:**

Wani lamari mai ban haushi da tausayi ya barke a Asibitin Kula da Mata da Yara na Turai Umaru Musa Yar’adua da ke Katsina. Wata mata mai juna biyu, Aisha Najamu, ta rasu a hannun ma’aikatan asibitin saboda rashin tsabar kudi a hannu da za a biya domin a yi mata aiki. Amma labarin bai kare a nan ba. Akwai zurfin fuskoki da yawa na wannan bala’i da ya haifar da wani mutuwar da za a iya kaucewa.

**Matsalar Kudi: Dokar “Tsabar Kudi Kadai” da Kisan Kai na Hukunci**

Yayin da Aisha ke cikin matsanancin damuwa, ana bukatar a saka mata iskar numfashi cikin gaggawa, ma’aikacin da ke karbar kudi ya ki amincewa da biyan kudi ta hanyar waya (bank transfer). Ganin cewa ‘yan uwanta ba su da tsabar kudi a hannu, wani mai tausayi ya yi kokarin taimaka musu ta hanyar neman ya kara wa ma’aikacin kudin da ya kawo, har ya mika masa takardar Dala 100 (kusan Naira 150,000) domin ya sauke mata. Amma ma’aikacin ya ki, yana mai cewa “dokar asibiti” ta hana.

A nan muka ga matsalar farko: **rashin sassauci da tausayi a cikin tsarin**. Ko da yake akwai dokoki, shin ba za a iya yin wani abu na gaggawa don ceci rayuwar mutum ba? A al’adunmu na Hausawa, ana son cewa “rigar kafa ta fi ta hannu zafi”. Wato, abin da ke gaba kai ya fi muhimmanci. Wannan ma’aikacin, ko kuma tsarin da yake bi, ya yi watsi da wannan ka’ida ta gaskiya.

**Asibitin Ya Bayyana Dalili: Dokar TSA da Rashin Na’urorin Biyan Kudi**

Bayan lamarin, hukumar asibitin ta bayyana cewa suna bin “Dokar TSA ta Gwamnatin Jihar Katsina” wacce ta hana a tura kudi zuwa asusun ma’aikata. Sun kuma ce ba su da na’urar karban kudi ta POS. Wannan ya kawo mana matsalar ta biyu: **tsarin gwamnati na karban kudi (Treasury Single Account – TSA) da rashin samun kayan aiki masu dacewa a cibiyoyin lafiya**.

To, tambayar da ta fito ita ce: Shin dokar TSA ta yi nufin hana mutane samun agajin lafiya a lokacin gaggawa? Shin asibitin da ke kula da mata masu juna biyu bai kamata ya sami na’urar POS ko madadin hanyar biyan kudi ba? Wannan lamari ya nuna cewa akwai guntu tsakanin manufofin gwamnati da gaskiyar rayuwar jama’a a cikin gida. Jama’a suna fama da sakamakon.

**Fuskoki Na Gaba: Yadda za mu Kauce wa Irin Wannan Bala’i**

1. **Ga Ma’aikatan Lafiya:** Ku tuna cewa alkawarin ku shi ne kiyaye rayuka. A lokacin gaggawa, tausayi da hankali ya kamata su fi dokar ofis muhimmanci. Ku nemi taimakon ubangida ko shugaban ku na gaggawa, kuma ku nuna cewa rayuwar mutum ita ce babbar doka.
2. **Ga Iyalai:** Yau da kullum, yana da kyau a kasance da tsabar kudi kadan a hannu, musamman idan wani dangi yana jiran haihuwa ko yana da cuta mai tsanani. Duk da cewa ba wani laifi ba ne rashin hakan, amma yana iya zama kariya.
3. **Ga Gwamnati da Hukumomin Asibiti:** Ya kamata a yi bitar dokokin TSA a cibiyoyin lafiya domin samar da hanyoyin gaggawa. Sannan kuma, a samar da na’urorin biyan kudi ta zamani (POS) a duk asibitocin jiha. Hakkin dan Adam ya haɗa da samun lafiya.
4. **Ga Al’umma:** Mu ci gaba da fadin maganar mu game da irin wadannan lamuran. Mu nemi hakkin mu. Idan muka ga wani abu ba daidai ba a asibiti, mu rubuta shi, mu dauki hotuna idan zai yiwu, kuma mu tuntubi kungiyoyin kare hakkin dan adam kamar su IHRAAC da suka fito a wannan labarin.

**Ƙarshe: Wani Ƙwaƙwalwar da Ba za mu Manta da Shi ba**

Mutuwar Aisha Najamu ba haɗari ba ce. Ta kasance sakamakon haɗuwar tsauraran dokoki, rashin kayan aiki, da wataƙila rashin horar da ma’aikatan kan yadda ake gudanar da al’amuran gaggawa. Yayin da hukumar asibitin ke alkawarin bincike, ya kamata binciken ya fadado har ga tsarin gwamnati da ke kawo cikas. Kowa ya san cewa a Najeriya, “tsabar kudi ita ce maganin asibiti”. Amma yanzu, ganin cewa ba kowa ne ke da tsabar kudi a hannu a lokacin da ake bukata, me za mu yi? Lamarin Aisha ya kamata ya zama abin tunawa da kuma canji. Mu roki Allah ya jikanta da rahama, mu kuma mu yi kokarin cimma garin da asibitoci su zama wuraren neman taimako da tausayi, ba wuraren hukunci ba.

*Editan Hausa na Kano yana kira ga dukkan bangarori da su yi aiki tare don gyara wannan gurbataccen tsarin, domin kada a sake samun irin wannan bala’i a nan gari.*