Yarjejeniyar Twitter Da Gwamnatin Buhari: Bincike Kan Dalilan Dakatarwar Da Sakamakon Ta

Labarin da ke ƙasa ya dogara ne akan bayanai da aka samu daga wata hira da tsohon Ministan Labarai, Lai Mohammed, da gidan talabijin na Channels Television ya yi. Ana ba da ƙarin fassara da bincike na masana kan lamarin.

Dakatarwar Da Ta Haifar Da Muhawara: Wane Ne Ya Yi Daidai?

A cewar bayanan da aka samu, tsohon ministan ya bayyana cewa matakin dakatar da ayyukan dandalin sada zumunta na X (Twitter) a shekarar 2021 bai samo asali ne daga girman kai ko ɗaurin kishi ba. A maimakon haka, gwamnatin Muhammadu Buhari ta dauki matakin ne saboda damuwa game da hatsarorin da ayyukan kafofin sada zumunta marasa tsari ke haifarwa, musamman game da labaran ƙarya, kalaman ƙiyayya, da kuma haɗin kan ƙasa.

Mohammed ya yi iƙirarin cewa, tun daga shekarar 2017, gwamnati ta fara kamfen ɗin yaƙi da wadannan hatsaroru, inda ta gayyaci shafukan sada zumunta domin samar da tsarin kai da kansu na daidaitawa. Sai dai, bayan shekaru hudu da gargaɗi, an ga dole a dauki mataki mai ƙarfi.

Batun Rajista Da Haraji: Gaskiya Ko Dalili?

Wani muhimmin batu da tsohon ministan ya fito da shi shi ne batun rajista da biyan haraji. Ya bayyana cewa, a karkashin yarjejeniyar da aka kulla a ƙarshe bayan dakatarwar, an tabbatar da cewa Twitter ba ta yi rajista a hukumance a Najeriya don gudanar da kasuwancinta ba, haka kuma ba ta biya harajin da ta kamata ga gwamnatin ƙasar.

Wannan batu yana tayar da tambayoyi masu yawa: Shin wannan shi ne ainihin dalilin dakatarwar ko kuma wani dalili ne na siyasa? Masu sukar gwamnati suna jayayya cewa yawancin manyan kamfanoni na duniya ba sa bin tsarin rajista na musamman sai dai idan an tilasta musu hakan, kuma matakin ya fi mayar da hankali kan tsagewar siyasa da ke faruwa a dandalin.

Fasalin Sadarwa Na Zamani: Tsaro Ko Sha’ani?

Muhawaran da dakatarwar ta haifar ta taɓa wani babban batu na duniya: yadda ake daidaita ‘yancin faɗar albarkacin baki da bukatar kare jama’a daga barazana. Lai Mohammed ya kwatanta kafofin sada zumunta da talabijin ko rediyo, inda ya nuna cewa na ƙarshe suna da masu kula da abubuwan da ake watsawa (editors) yayin da na farko ba su da irin wannan tsari.

Koyaya, masana tsarin sadarwa da shari’a suna nuni da cewa dandamali na zamani suna da tsarin gargaɗi da kare kansu (self-policing algorithms) da ƙa’idodin amfani (community guidelines). Tambayar ita ce: shin waɗannan sun isa a cikin yanayin siyasa mai zafi kamar na Najeriya? Ko kuma gwamnatoci suna da wani ɓangare na alhakin tsara yadda ake amfani da waɗannan kafofin a cikin ƙasarsu?

Sakamako Da Koyarwa Ga Najeriya Da Ma Sauran Ƙasashe

Yarjejeniyar da aka kulla a ƙarshe, wadda ta kawo karshen dakatarwar, ta kafa wani sabon salo na mu’amala tsakanin gwamnatin Najeriya da manyan kamfanonin fasahar sadarwa. Ta kafa ƙa’idodi game da rajista, biyan haraji, da kuma alhakin dandalin wajen daina watsa abun ciki da ya saba wa dokokin ƙasar.

Wannan lamari ya ba da koyi mai muhimmanci ga sauran ƙasashe a nahiyar Afirka da ke fuskantar kalubale iri ɗaya. Yana nuna cewa gwamnatoci na iya amfani da ƙarfin tattalin arziki da siyasa don tilasta wa manyan kamfanonin fasahar duniya su bi ka’idojin gida. Sai dai, yana kuma haifar da damuwa game da yadda za a yi wannan tare da kare ‘yancin faɗar albarkacin baki da kuma hana amfani da shi azaman kayan aikin murƙushe ‘yan adawa.

Ƙarshe: Tsakanin Hatsari Da ‘Yanci

Labarin da tsohon ministan ya bayar yana nuna ra’ayin gwamnati game da matakin da ta ɗauka. Ya zama dole a yarda cewa hatsarorin da kafofin sada zumunta ke haifarwa, kamar yadda aka gani a faɗin duniya, babu abin da aka rage. Sai dai, magance su ta hanyar dakatar da dandali gaba ɗaya ko kuma tilasta masa yarjejeniya ta ƙarƙashin matsin lamba na iya zama wata hanya mai hadari.

Mafita mai dorewa, kamar yadda masana ke bayarwa, ita ce haɗin gwiwa tsakanin gwamnatoci, dandamali, al’ummar farar hula, da kafofin watsa labarai na yau da kullun don inganta ilimin jama’a game da labaran ƙarya (media literacy), ƙarfafa daidaiton bayanai, da kuma samar da tsarin shari’a mai ma’ana wanda ke kare jama’a har ɗaya ba tare da tauye ‘yancin faɗar albarkacin baki ba.

Tushen Labari: An ƙirƙiri wannan labarin ne bisa bayanai da fassarori daga hira da tsohon Ministan Labarai Lai Mohammed da Channels Television. An ƙara bincike da ƙarin bayani don ba da cikakkiyar fahimta.