Rikicin Dokokin Haraji: Sanata Ndume Ya Kira Tinubu Ya Dakatar, Yana Fargabar Tsarin Doka

Labarin da ke ƙasa ya dogara ne akan bayanai daga wannan tushe na Legit.ng.

Abuja – Rikici mai zurfi game da sahihancin sabbin dokokin haraji da za a fara aiwatarwa a shekara ta 2026 ya haifar da kira daga manyan masu fada a ji a siyasasar Najeriya, ciki har da Sanata Ali Ndume, domin a dakatar da aiwatar da su. Wannan rikici, wanda ya haɗa da zarge-zargen canza bayanai a cikin takardun doka, yana ɗaga tambayoyi masu mahimmanci game da tsarin yin doka, ikon majalisu, da amincin gwamnati a idon jama’a.

Asalin Rikicin: Takardun Doka Biyu Da Suka Bambanta

Gabaɗayan bam ɗin ya tashi ne bayan da ɗan majalisar wakilai Abdussamad Dasuki ya yi ikirari a cikin majalisar cewa dokokin harajin da aka buga a jaridar gwamnati (Official Gazette) sun sha bamban da waɗanda majalisun dokokin tarayya suka amince da su kuma suka sanya hannu. Wannan ikirari, wanda ya sa majalisar wakilai ta kafa kwamiti na musamman don bincike, shine tushen rudanin da ke tattare da dokokin.

Sanata Ali Ndume, tsohon shugaban ‘yan majalisa a majalisar dattawa, ya ɗauki matakin aika sako kai tsaye ga Shugaba Bola Tinubu. A cikin saƙonsa, Ndume ya roƙi shugaban ƙasa ya dakatar da duk wani shiri na aiwatar da dokokin har zuwa ranar 1 ga Janairu, 2026, har sai an gano gaskiyar zarge-zargen. Ya yi iƙirarin cewa ci gaba da aiwatar da dokokin a yanayin da ake shakka kan sahihancin su zai keta tsarin doka kuma zai kafa mummunan misali.

Fargabar Tsarin Doka Da Amincewar Jama’a

Bayan batun sahihancin takardun, akwai babbar damuwa game da tasirin wannan rikici ga tsarin dimokuradiyya da amincewar jama’a. Ndume ya yi nuni da cewa, idan zargin gaskiya ne, to “ba za a iya gina wani abu a kan karya ba.” Wannan yana nufin cewa duk wani haraji da za a tara bisa waɗannan dokokin na iya zama batun shari’a a nan gaba, yana haifar da rashin kwanciyar hankali a cikin tsarin tattalin arziki.

Kungiyar Lauyoyi ta Ƙasa (NBA) ta goyi bayan kiran dakatarwa, tana mai cewa rudanin yana “haifar da shakku kan gaskiya da kimar tsarin yin doka a Najeriya.” Haɗin gwiwar ƙungiyar farar hula da ƴan siyasa yana nuna cewa lamarin ya wuce rikici na ɗan lokaci; yana shafar tushen ikon majalisu don yin doka da kuma amincin hukuma.

Fahimtar ‘So What’: Tasiri Ga Tattalin Arziki Da Siyasa

Abin da ya sa wannan labari ya fi mahimmanci fiye da rikicin takarda shi ne tasirinsa mai yuwuwa. Na farko, shi ne tasirin tattalin arziki: Dokokin haraji, musamman waɗanda suka shafi ƙananan kasuwanci da masu sana’o’i, suna da tasiri kai tsaye ga rayuwar yawancin ƴan Najeriya. Yin amfani da dokokin da ake shakka kan sahihancin su zai iya haifar da rashin yarda da haraji da kuma ƙin biyan haraji.

Na biyu, shi ne tasirin siyasa: Wannan lamari yana nuna raunin tsarin sadarwa tsakanin majalisu da hukumar zartarwa. Yadda za a warware shi zai iya kafa ƙa’ida ko kuma kafa mummunan misali game da yadda ake gudanar da al’amuran doka a ƙasar. Zanga-zangar da wasu matasa suka yi a Abuja sun nuna cewa jama’a sun fara lura da lamarin, wanda zai iya zama abin tuhuma ga gwamnati idan ba a magance shi da gaggawa ba.

Na uku, shi ne batun amana: A lokacin da gwamnati ke ƙoƙarin ingiza tattalin arziki ta hanyar sabbin manufofi, amincin jama’a ya zama muhimmin kayan aiki. Rikicin da ke tattare da waɗannan dokokin, idan ba a warware shi da gaskiya da bayyananna ba, zai iya rage amincin jama’a ga duk wani sabon shiri na haraji ko tattalin arziki da gwamnati za ta iya gabatarwa a nan gaba.

Mafita Da Hanyar Gaba

Kamar yadda Sanata Ndume ya ba da shawarar, mafita ta farko ita ce kafa kwamiti na musamman mai zaman kansa—wanda ba na majalisa ba kawai—don bincika zarge-zargen canza bayanai da kuma tabbatar da cewa duk wani bugu na ƙarshe na dokokin ya yi daidai da abin da majalisu ta amince da shi. Wannan bincike dole ne ya zama bayyananne kuma ya yi sauri, domin ranar 2026 ba ta da nisa sosai.

Ƙarshe, wannan rikici ya nuna bukatar ƙarfafa tsarin bin ka’ida a cikin aiwatar da dokoki, musamman waɗanda suka shafi kuɗin jama’a. Yin watsi da kiran dakatarwa ko rage muhimmancin bambance-bambancen zai iya zama haɗari ga tsarin doka da kuma haɓakar tattalin arzikin ƙasar da ake nema.