Bincike: Wannan umarni, da kiran da aka yi na sa al’umma su lura da aiwatar da shi, ba sauyin manufa kawai ba ne. Shi ne ƙalubalen kai tsaye ga tsarin mulkin Najeriya—gwajin ko da gaske akwai niyyar warware matsalolin tsaro ta hanyar karya al’adar neman gata da ta kafe a cikin tsarinmu. Amma nasarar sa ya dogara ne kan abubuwa uku: ƙudurin siyasa mai ƙarfi, tsarin aiwatarwa mai inganci, da kuma jajircewar jama’a wajen tallafawa.
A wani mataki mai muhimmanci da ba a taɓa yin irinsa ba, Shugaba Bola Tinubu ya ba da umarnin cire duk wani ɗan sanda da ke aiki a matsayin mai rakiya ga manyan mutane (VIPs) ba tare da izini ba. Amma fa, abin da ya sa wannan ya bambanta duk wani ƙoƙari da aka yi a baya shi ne kiran kai tsaye ga jama’a. Ta hanyar mai ba shawara na Musamman Daniel Bwala, an ƙarfafa ’yan Najeriya su zama ido da kuma ba da rahoton duk wani ɗan sanda da ya ci wannan umarnin gaba. Wannan yana nufin cewa, ba gwamnati kadai ba ce ke da alhakin ganin an aiwatar da wannan umarni—kowa yana da rawa.
Bayan Umarnin: Don Me Yayi Muhimmanci Sosai?
To, me yasa wannan umarni yake da muhimmanci? Ba wai kawai game da cire siren motoci da ayarin motoci daga tituna ba. Babban makasudin shi ne sake mayar da ’yan sanda aikin su na asali. A Najeriya, musamman a birane kamar Kano, Kaduna, da Abuja, ana samun ƙalubalolin tsaro iri-iri: fashi, garkuwa da mutane, da hare-haren ƙungiyoyin masu tayar da kayar baya. Lokacin da aka ɗaure ɗaruruwan jami’an ’yan sanda wajen rakiyar manyan mutane, ana rage ƙarfin da za su yi wa jama’a hidima.
Misali, a wani unguwa da ake fama da fashi, mafi kyau a sami ’yan sanda guda biyu suna zagayawa don kare jama’a, maimakon su kasance a gidan wani dan siyasa ko ɗan kasuwa. Bwala ya bayyana cewa, idan akwai buƙatar tsaro ta gaske ga wasu jami’an gwamnati, za a iya ba da ita ta hanyar hukumomi kamar SSS ko NSCDC. Wannan yana nuna aniyar rarrabuwa tsakanin tsaron jiha da tsaron sirri. ’Yan sandan Najeriya sun kafa ne domin kare jama’a, ba kowa da kansa ba.
Matsayin Jama’a: Za Mu Zama Masu Sa Ido Ko Masu Kallo Kacal?
A nan ne babban abin mamaki ke nan. Gwamnatin ta ce, “Ku yi amfani da wayoyinku. Ku ɗauki hoto ko bidiyo na wanda ya saba wa wannan umarni, ku aiko mana.” Wannan dabarar tana da kyau a ka’ida, amma tana da hazaka mai yawa. [[AICM_MEDIA_X]] Me ya sa? Saboda a al’adarmu, ana ɗaukar yin haka a matsayin nuna rashin kunya ko ƙoƙarin cin mutuncin wani. Kuma a haƙiƙa, wani dan ƙasa zai ji tsoron yin haka ga wani babba ko mai hannu da shuni.
Don haka, nasarar wannan bangaren na umarnin ya dogara ne kan abubuwa biyu: Na farko, gwamnati ta kafa wata hanya bayyananna da amintacce da za a bi wajen aika waɗannan rahotanni—ta hanyar waya, app, ko ofishin ’yan sanda. Na biyu, dole ne a nuna cewa an ɗauki mataki nan take a kan duk wanda aka ba da rahoto game da shi, ba tare da la’akari da matsayinsa ba. Idan an yi rahoton wani dan siyasa ko ɗan kasuwa, kuma babu abin da ya faru, to jama’a za su gane cewa wannan dabarar ba ta da amfani, kuma za ta ƙara lalata amincewar su ga ’yan sanda.
Tarihin Da Ya Gabata: Don Me Sauran Umarnin Sun Kasa?
Wannan ba shi ne umarni na farko da aka ba na haka ba. Gwamnatocin da suka gabata sun yi ƙoƙarin irin wannan gyara, amma sun kasa. Dalilin ya ta’alla ne kan tsarin mulki da al’adar neman gata. A cikin tsarinmu, sau da yawa manyan mutane suna ganin ’yan sanda a matsayin wani abin alfahari da nuna matsayi—alamar iko. Haka kuma, wasu ’yan sanda kansu suna ganin wannan aikin a matsayin hanya mai sauki don samun karin kuɗi ko karbuwa. Don haka, wannan sabon umarni shi ne kawai farkon yaƙi. Babban gwaji shi ne ko za a iya jure matsin lamba da za a yi daga manyan mutanen da za su yi kokarin soke wannan umarni ko kuma su sauya shi.
Mafita Da Tsammani: Me Zai Yiwu Idan An Aiwatar Da Shi Da Gaskiya?
Idan an aiwatar da wannan umarni da gaskiya, za mu iya ganin canje-canje masu kyau: Ƙarin ’yan sanda a kan tituna a cikin al’ummomi, wanda zai rage lokacin amsa ga laifuka. Rage cin hanci da rashawa saboda ’yan sanda ba za su kara samun damar neman “gudummawa” daga manyan mutane ba. Da kuma maimaita amincewar jama’a ga ’yan sanda, saboda za su ga cewa sun dawo wurin da suka dace—wato kare su. [[AICM_MEDIA_X]]
A ƙarshe, wannan umarni gwaji ne ga dukkanmu—gwamnati, ’yan sanda, manyan mutane, da kuma jama’a. Shin za mu yi imani da cewa za a iya gyara wani tsarin da ya kafe? Shin za mu kara jajircewa mu ba da rahoto idan muka ga abin da ba daidai ba? Ko kuma za mu manta da shi nan da ’yan watanni kamar yadda aka saba? Amsoshin waɗannan tambayoyi ne za su ƙayyade ko wannan umarni zai zama tarihi ko kuma wani abin da za a manta da shi.
Tushen Farko: Wannan rahoton ya dogara ne akan bayanai daga wata hira da Mai ba shawara na Musamman na Shugaban ƙasa Daniel Bwala a TVC, kamar yadda Information Nigeria ta ruwaito.