Damuwar Haraji a Najeriya: Yadda Rashin Fahimta da Tsoron Kudi Ke Haifar da Rikici

Wani hoton bayanin banki da ya bazu a shafukan sada zumunta ya zama abin tuhuma, yana nuna zurfin damuwa da rashin fahimta game da tsarin haraji da kuma yanayin tattalin arzikin da ‘yan kasuwa da masu sana’a ke fuskanta a kasar.

Tushen Labari: Wannan rahoton ya dogara ne akan bayanai daga rahoton Legit.ng game da rubutun mai amfani da X (Twitter) @mhiztaloel da martanin da ya biyo baya.

Hoton da Ya Haifar da Rudani: Naira Miliyan 46.94 Cikin Shekara, Amma Ajiya Naira 408 Kacal

Hoton da mai amfani @mhiztaloel ya raba ya nuna cewa asusunsa ya sami shigar kudi na Naira miliyan 46.94 sannan ya fitar da Naira miliyan 48.08 a cikin shekara guda. Sakamakon haka, maƙudin asusun ya rage Naira 408.01 kawai. Taken da ya sanya, “Janairu zuwa Disamba a cikin asusu ɗaya. Harajina zai yi yawa a 2026,” ya jawo hankalin mutane dubu-dubu, amma ya kuma nuna babban kuskuren fahimta game da tsarin haraji.

Kuskuren Da Yake Rufe: Haraji Akan Riba, Ba Akan Jimlar Shiga Ba

Yawancin masu sharhi a shafukan sada zumunta sun yi nasarar nuna wani muhimmin batu: a Najeriya, kamar yadda yake a yawancin kasashe, harajin da kamfanoni da mutane ke biya galibi ana ɗaukarsa ne akan ribar da aka samu, ba akan jimlar kuɗin da ya shiga asusu ba. Wannan yana nufin cewa, duk da cewa asusun na iya nuna shigar kudi masu yawa, idan kasuwancin bai sami riba sosai ba, harajin da za a biya zai yi ƙasa.

Kwararre a fannin haraji, Malam Ibrahim Sule, ya bayyana: “Wannan rudani ya nuna babbar gibi a fannin ilimin kuɗi. Mutane suna tsoron haraji akan duk wani kudi da suka shiga asusunsu, alhali kuwa Hukumar Haraji ta Kasa (FIRS) da na Jihohi suna kallon ribar kawai. Amma tsoron da ke tattare da wannan shi ne ainihin matsalar.”

Tsoron Tattalin Arziki: Kwararar Kudi Mai Yawa, Amma Ajiyar Kudi Kadan

Bayan batun haraji, hoton ya fallasa wata gaskiya ta yau da kullun ga ‘yan kasuwa da masu sana’a a Najeriya: ciniki mai yawa ba shi daidai da samun riba mai yawa ba. Shigar Naira miliyan 46.9 na iya wakiltar tallace-tallace, amma fitar da Naira miliyan 48.08 yana nuna cewa duk kuɗin da ya shigo ya tafi wajen biyan farashi, haya, kayan aiki, da sauran buƙatun aiki.

“Wannan shine ainihin yanayin da nake ciki a kullum,” in ji Hajiya Fatima, wacce ke da kantin sayar da kayayyaki a Kano. “Kudi suna shiga suna fita, amma a ƙarshe ina ragewa da ƴan naira. Idan na ga irin wannan bayanin a asusuna, hakika zan ji tsoron haraji ma, ko da na san cewa ba a ɗauka akan shigar kudi ba. Tsoro yana cikin yanayin tattalin arzikin da ba a tabbatar da shi ba.”

Rashin Amincewa da Gwamnati: Asalin Rikicin Da Ya Wuce Haraji

Muhimmin batu da ya fito daga wannan lamari shi ne yadda batun haraji ya rikide zuwa wani babban zargi game da amincin jama’a ga gwamnati. Sharhi kamar “Me ya sa zan biya haraji ga gwamnatin da ba ta iya ba ni ruwa ko wutar lantarki?” da “Kuɗin haraji yana ɓacewa a cikin almundahana,” sun nuna cewa damuwar ta wuce lissafin kuɗi.

Masanin tattalin arziki, Dr. Aisha Mahmoud, ta yi sharhi: “Lokacin da mutane suka ga cewa basu sami darajar kuɗin harajin da suke biya ba ta hanyar ingantaccen aiki da kuma samar da ayyukan more rayuwa, to, duk wani taron haraji—ko da kuskure ne—zai zama abin tuhuma. Wannan bayanin banki ya zama alama ce ta rashin amincewa da yarjejeniyar zamantakewa tsakanin gwamnati da al’umma.”

Abin Da ‘Yan Kasuwa Da Masu Sana’a Za Su Yi

Don magance irin wannan tsoro da rudani, kwararru suna ba da shawarwari masu zuwa ga masu kasuwanci da masu sana’a:

• Kiyaye Lissafin Kuɗi Daidai: Rubuta duk shigar da fitar kuɗi a sarari don sanin ainihin riba da asarar kasuwancin.
• Tuntubi Kwararren Akawu Ko Masanin Haraji: Su za su iya bayyana abubuwan da ake buƙata da kuma gano hanyoyin rage haraji da aka halatta.
• Neman Ilimin Kuɗi: Yin amfani da albarkatun Hukumar Haraji ta Kasa (FIRS) da na jihohi don fahimtar ƙa’idodin haraji.

Ƙarshe: Alamun Ƙarin Rikici Na Tattalin Arziki Da Zamantakewa

Hoton bayanin bankin da ya yadu bai wai kawai ya nuna rashin fahimtar haraji ba. Ya bayyana zurfin tsoron tattalin arziki da ‘yan kasuwa ke fuskanta a yanayin da farashi ke tashi, riba tana raguwa, amma buƙatun haraji kuma suna ci gaba. Ya kuma nuna yadda rashin amincewa ga tsarin mulki ke sa duk wani batun da ya shafi kuɗin jama’a ya zama mai cike da cece-kuce da zargi.

Don magance wannan, buƙatar wayar da kan jama’a game da haraji da kuma ƙarfafa tsarin gudanarwa wanda ke nuna amincin al’umma ta hanyar amfani da kuɗin haraji da gaskiya, ta zama mahimmanci fiye da kowane lokaci. Lamarin ya nuna cewa, a Najeriya, batun haraji ba na lissafi kawai bane, har ma na siyasa da imani.

Tushen Gaskiya: An ƙirƙiri wannan rahoton ta amfani da bayanai daga rahoton Legit.ng a matsayin tushen gaskiyarsa na farko.