Wannan cikakken bincike ya duba girman belin da Kotun Koli ta ba wa Kwamishinan Kuɗi na Jihar Bauchi, Yakubu Adamu, a shari’ar laundiringin kuɗi. Ba wai kawai labarin kanun labarai ba ne, amma nazari mai zurfi kan mahimmancinsa ga gudanar da harkokin kuɗi a jihohi, yaƙin cin hanci, da amincin jama’a a Najeriya.
A cikin wani hukunci mai muhimmanci da ya nuna tsananin tuhumar da ake yi wa manyan jami’an gwamnati, Kotun Koli ta Tarayya da ke Abuja, a ƙarƙashin Alkali Emeka Nwite, ta ba wa Kwamishinan Kuɗi na Jihar Bauchi, Yakubu Adamu, beli mai tsada har Naira miliyan 500. Hukuncin da aka yanke a ranar Juma’a, ya zo da tsauraran sharuɗɗan da masana shari’a suka bayyana cewa suna nuna ƙoƙarin kotun na daidaita ‘yancin wanda ake tuhuma da buƙatar tabbatar da cewa zai dawo kotu.
Shari’ar, wacce ta haɗa da kamfanin Ayab Agro Products and Freight Company Ltd, wani ɓangare ne na ƙarin binciken da hukumomin tarayya ke yi kan yadda ake gudanar da kudaden jama’a a matakin jihohi. Bisa rahoton farko daga The Nation, dole ne Adamu ya kawo masu beli guda biyu waɗanda suka mallaki kadarori a cikin manyan unguwannin Abuja kamar Maitama, Asokoro, ko Gwarinpa. Wannan yana nufin cewa, har sai an kawo waɗannan masu belin, zai ci gaba da zama a gidan yari.
Fassarar Tsauraran Sharuɗɗan Belin: Wani Tsari Na Musamman
Adadin belin Naira miliyan 500 ba abu ne da kowa zai iya biyan ba. A zahiri, yana ɗaya daga cikin manyan belunan da aka bayar a shari’o’in irin wannan a shekarun baya-bayan nan. Masana shari’a sun bayyana cewa waɗannan sharuɗɗan suna aiki a matsayin “belin da zai sa mutum ya yi tunani sau biyu kafin ya yi ƙoƙarin gudu.”
“A al’adar shari’ar Najeriya,” in ji wani lauya mai ƙware a fannin laifukan kuɗi daga Kano wanda ya nemi a ba shi suna, “idan aka ba mutum beli mai yawa da kuma buƙatar masu beli masu kadarori a manyan unguwanni, kotu tana nuna cewa tana ɗaukar tuhumar da muhimmanci sosai. Tana nufin cewa idan wanda ake tuhuma ya gudu, za a iya kwace kadarorin masu belin don rama belin. Wannan yana sa belin ya zama abin dogaro.”
Haka kuma, za’a iya fassara shi a matsayin wata hanya ta tantance ko wanda ake tuhuma yana da abokan hulɗa masu tasiri a cikin al’umma—watau mutane masu daraja da za su iya yin garantinsa. Wannan bai zama alamar laifi ba, amma yana nuna cewa kotu tana son tabbatar da cewa wanda ake tuhuma yana da alaƙa da wurin zama.
Mahallin Da Ya Dace: Matsayin Kwamishinan Kuɗi A Jiha
Don fahimtar girman wannan lamari, ya kamata a fahimci rawar da Kwamishinan Kuɗi ke takawa a kowace jiha. Shi ne shugaban ma’aikatar kuɗi, wanda ke da alhakin tsara kasafin kuɗin jiha, kula da asusun jiha, bayar da shawarwari kan kwangiloli da cajin, da kuma tabbatar da cewa ana biyan kuɗaɗen jiha bisa ka’ida. Wani babban ofishi ne mai muhimmanci.
Don haka, tuhumar wani mutum a wannan matsayi da laundiringin kuɗi—wanda ake zargin shi ne “wanke” kuɗi da aka samu ta hanyar haram—yana da babban tasiri. Yana nuna cewa bincike na iya kaiwa ga cibiyoyin da ke da iko sosai kan kudaden jama’a. Wannan shari’ar, wacce aka shigar da ita a matsayin FHC/ABJ/CR/694/2025, tana iya zama alamar cewa za a ƙara binciko ayyukan ma’aikatun kuɗi a wasu jihohi.
Amma, a gefe guda, wasu masu lura da siyasa suna tambaya: “Shin wannan bincike na musamman ne ga jihar Bauchi ko kuma za a yi irin wannan binciken a duk jihohi? Shin za a yi wa wasu manyan jami’an da ake zargi da irin wannan ayyukan laifuka beli mai tsada haka?” Wannan tambaya ta shafi daidaito da adalci a cikin tsarin shari’a.
Tasiri Ga Gudanarwa Da Rayuwar Jama’a A Jihar Bauchi
Ga al’ummar Jihar Bauchi, wannan batu ya wuce labarin kanun labarai. Kwamishinan kuɗi yana da hannu a cikin duk abin da jihar ke yi. Idan ana shakku kan gaskiyar gudanar da kudaden jihar, hakan na iya haifar da matsaloli masu yawa:
- Jinkirtar Ayyuka: Aiwatar da ayyukan gwamnati na iya jinkirta saboda tsoratarwa ko matakan tsare kuɗi.
- Rashin Amincin Masu Saka Hannun Jari: Masu zuba jari na iya ji tsoron saka hannun jari a jihar inda ake zargin rashin gaskiya a cikin gudanar da harkokin kuɗi.
- Rashin Biyan Ma’aikata: Matsalolin kuɗi na iya haifar da jinkirin biyan albashin ma’aikatan gwamnati, wanda ke cutar da rayuwarsu da iyalansu.
- Rage Ikon Samar Da Ayyuka: Lafiya, ilimi, ruwa, da sauran muhimman ayyuka na iya fama da rashin isasshen kuɗi idan ana wasa da kudaden jiha.
Don haka, shari’ar da ta shafi wannan ofishi tana da tasiri kai tsaye ga rayuwar mutane ɗari dubu da suka dogara da ayyukan gwamnatin jihar.
Menene Laundiringin Kuɗi Da Gaske? Misali Mai Sauƙi
Domin fahimtar abin da Yakubu Adamu ake tuhuma, ya kamata a fahimci ma’anar “laundiringin kuɗi” (wanke kuɗi). A takaice, shi ne tsarin ɓoye asalin kuɗi da aka samu ta hanyar haram (kamar cin hanci, satar kuɗi, ko fashi) ta hanyar saka shi cikin tsarin kuɗi na yau da kullun don ya zama kamar an samu shi ta hanyar halalta.
Misali: Idan mutum ya saci Naira miliyan 100 daga asusun jiha, ba zai iya fitar da su duka a banki ba ko sayi babbar mota ba tare da haifar da tambaya ba. Don haka, zai iya amfani da wani kamfani na rufi—kamar Ayab Agro Products and Freight Company Ltd—don “wanke” kuɗin. Zai iya sanya kuɗin a cikin asusun kamfanin a matsayin kuɗin sayayya ko kwangila da ba a taɓa yin ta ba. Daga nan, kamfanin zai iya fitar da kuɗin a matsayin “riba” ko “kuɗin kwangila,” sannan ya ba shi a matsayin “kyauta” ko “biyan lada.” A ƙarshe, kuɗin haram ya zama “tsafta” a idon doka. Wannan shi ake kira laundiringin kuɗi.
Menene Gaba? Tsawaita Bincike Da Fage
Mataki na gaba shi ne Yakubu Adamu ya nemo masu beli biyu masu kadarori a Abuja don a sake shi. Wannan kansa wani kalubale ne. Idan ya samu su, shari’a za ta ci gaba. Za a saurari shaidun mai gabatar da kara (EFCC wataƙila) da kuma hujjojin masu kare shi.
Abin da za a sa ido a kai shi ne:
- Menene ainihin aikin da ya haifar da tuhumar laundiringin kuɗi?
- Menene hanyar da kuɗin ya bi ta kamfanin Ayab Agro?
- Shin akwai wasu jami’an gwamnati ko ‘yan kasuwa da suka shiga cikin wannan ma’amala?
- Shin za a iya gano asalin kuɗin da ake zargin an wanke shi?
Sakamakon wannan shari’ar zai kafa misali. Idan aka same shi da laifi, hakan zai ƙarfafa ra’ayin cewa babu wani ofishi da ya fi doka. Idan aka yafe masa, wasu za su yi zargin cewa manyan mutane suna da “kariya” a shari’a. Don haka, hankalin jama’a da na masu lura da shari’a za su kasance a kan wannan shari’a har ƙarshe.
Taƙaice: Belin Naira miliyan 500 da aka yi wa Kwamishinan Kuɗi na Bauchi, Yakubu Adamu, wani al’amari ne mai cike da nuni. Yana nuna tsananin tuhumar da ake yi, ƙarfin tsarin shari’a, da kuma muhimmancin gudanar da kudaden jama’a a hannun mutanen da aka amince da su. Tsauraran sharuɗɗansa suna nuna cewa kotu ba ta son yin wasa. Yanzu, sauraren shari’a da kuma hukunci a ƙarshe su ne za su zama ma’auni na gaske na adalci da lissafin amana a cikin tsarin mulkin Najeriya.
Wannan cikakken binciken ya dogara ne akan rahotanni daga tushen farko: The Nation – “Alleged money laundering: Court grants N500m bail to Bauchi Commissioner Adamu”, da kuma tattaunawa da masana shari’a da masu lura da siyasa.











