Gwamnatin Kolombiya, ƙarƙashin jagorancin Shugaba Gustavo Petro, ta yi wani mataki mai ƙarfi da ba a saba gani ba: ta kafa dokar ta-baci (state of economic emergency) kan tattalin arzikin ƙasar. Wannan yana nufin cewa shugaban ƙasar yanzu yana da ikon yin amfani da dokoki kai tsaye ba tare da jiran amincewar ‘yan majalisar dokoki ba, domin magance matsalolin kuɗi masu tsanani da ke addabar ƙasar.
Menene Dokar Ta-Baci A Haƙiƙa?
A fahimtar Hausa, dokar ta-baci tana nufin halin gaggawa ko bala’i. Lokacin da gwamnati ta ayyana wannan hali, tana ba wa shugaban ƙasar ikon yin ayyuka da dokoki na musamman da suka wuce tsarin mulki na yau da kullun. Ana yin hakan ne kawai idan akwai barazana ta gaske ga amincin ƙasar, kamar yunwa, cuta, ko kuma a yanayin Kolombiya yanzu, matsalar tattalin arziki mai tsanani.
Dalilin Ainihin Kafa Dokar
Babban dalilin da ya sa Shugaba Petro ya ɗauki wannan mataki shi ne gazawar majalisar dokokin ƙasar (Congress) ta amince da sabbin dokokin haraji da gwamnati ke buƙata. Petro yana neman samar da ƙarin kuɗaɗe domin biyan manyan buƙatun ƙasar, musamman:
1. Kula da asibitoci da tsarin lafiya – bayan an fuskanci matsalolin samun magunguna da kayan aiki.
2. Biye da bashin soja – rundunar sojan Kolombiya tana cikin matsi saboda bashin da ba a biya ba.
3. Cika gibin kasafin kuɗi – kasafin kuɗin shekara mai zuwa (2026) yana buƙatar ƙarin dala biliyan huɗu fiye da na baya (wanda ya kai dala biliyan 134).
Fahimtar Matsalar Kuɗi
To, me ya sa kasafin kuɗi ya yi yawa haka? Akwai dalilai da yawa. Misali, hauhawar farashin kayayyaki a duniya (inflation), raguwar kudaden shiga daga harkar mai, da kuma ƙarancin kuɗaɗen shiga gwamnati. Idan babu wannan ƙarin haraji, gwamnati ba za ta iya biyan albashin ma’aikata ba, ko kuma gudanar da ayyukan more rayuwa. Amma ‘yan majalisa sun ga cewa ƙarin haraji zai dagula wa talakawa da ‘yan kasuwa, don haka suka ki amincewa.
Martanin ‘Yan Kasuwa da Fuskantar Barazana
Tuni ‘yan kasuwa a Kolombiya da sauran ƙasashen Latin Amurka sun nuna rashin jin daɗinsu. Suna ganin cewa amfani da dokar ta-baci na iya zama hanyar keta tsarin mulki ko kuma hanyar da shugaba zai yi amfani da ita don yin abubuwan da majalisa ba za ta amince da su ba. Hakanan, yana iya haifar da rashin kwanciyar hankali ga harkokin kasuwanci, saboda ba a san ko wane sabon doka ne gwamnati za ta fitar ba.
Misali A Gida: Me Ya Faru A Najeriya?
A al’adance a Najeriya, gwamnati na iya amfani da “Executive Orders” ko kuma ayyana “State of Emergency” a yankuna masu tashe-tashen hankula. Amma a fagen tattalin arziki, ba a saba ganin irin wannan mataki ba. Idan an yi misali, kamar idan gwamnatin Najeriya ta yanke shawarar sanya haraji mai yawa kan man fetur kai tsaye ba tare da amincewar ‘yan majalisa ba, to, hakan zai haifar da cece-kuce mai kama da wannan na Kolombiya.
A ƙarshe, abin da ke faruwa a Kolombiya yana nuna gagarumin rikici tsakanin bukatar gaggawa ta gwamnati da kariyar tsarin mulki da ‘yan majalisa ke yi. Ko wannan dokar ta-baci za ta magance matsalolin kuɗin Kolombiya ko kuma ta haifar da ƙarin rikice-rikice, shi ne abin da za a iya gani a cikin ‘yan watanni masu zuwa.