Majalisar Dattawan Najeriya Za Fara Zaman Bincike Na Jama’a Kan Gyaran Kundin Tsarin Mulki A Legas
Majalisar Dattawan Najeriya ta shirya fara zaman bincike na jama’a kan gyaran kundin tsarin mulki na shekarar 1999, inda za a fara taron yankin Kudu maso Yamma a birnin Legas ranar Juma’a. Wannan mataki na da muhimmanci a cikin tsarin gyaran kundin tsarin mulki wanda zai iya canza tsarin mulkin Najeriya.
Shawarwari Masu Muhimmanci Da Ake Bincika
Shugaban majalisar dattawa Opeyemi Bamidele (APC, Ekiti Central), wanda ke jagorantar kwamitin gyaran kundin tsarin mulki na yankin Kudu maso Yamma, ya bayyana cewa za a bincika wasu shawarwari masu muhimmanci, ciki har da:
- Ƙirƙirar ƙarin gundumomi 18 a duk faɗin ƙasar
- Kafa rundunonin ‘yan sanda na jihohi
- Gyaran tsarin zaɓe gabaɗaya
- Sake tsarin tsarin kuɗi na tarayya
- Ƙarfafa ikon jihohi akan albarkatun ƙasa
Tarukan Jama’a A Dukkan Yankuna
Taron Legas wani ɓangare ne na jerin tarukan jama’a a duk faɗin ƙasar, inda za a gudanar da taruka a yankuna biyar a lokaci guda. An dage taron yankin Arewa maso Yamma bayan rasuwar fitaccen ɗan kasuwa kuma mai taimakon jama’a Alhaji Aminu Alhassan Dantata a ranar Asabar da ta gabata.
Taron na yankin Kudu maso Yamma wanda zai ɗauki kwana biyu za a gudanar da shi a otal din Water Crest da ke Ikeja, Legas, inda za a ba ‘yan ƙasa da masu ruwa da tsaki damar bayar da gudummawa ga waɗannan muhimman tattaunawar ƙasa.
Manyan Gyare-gyaren Kundin Tsarin Mulki
Gyare-gyaren Tsaro da Mulki
Ɗaya daga cikin mahimman shawarwari shine kafa rundunonin ‘yan sanda na jihohi ta hanyar gyaran kundin tsarin mulki. Dokar za ta:
- Ƙirƙiri Kwamitocin Tsaro na Jihohi don ba wa gwamnonin shawara kan harkokin tsaro
- Canja ikon ‘yan sanda daga tarayya zuwa ikon tarayya da na jihohi
Harkokin Ma’aikata da Gudanar da Albarkatu
Sauran shawarwari sun haɗa da:
- Canja harkokin ma’aikata da ƙarancin albashi daga jerin abubuwan da majalisar tarayya ke da ikon kanta zuwa jerin abubuwan da majalisun tarayya da na jihohi ke da ikon su
- Canja ikon hanyoyin ruwa na tsakanin jihohi zuwa ga tarayya da jihohi
- Tabbatar da kowace karamar hukuma tana da wakili a majalisar jiha
Gyare-gyaren Zaɓe da Siyasa
Kwamitin ya karɓi wasu shawarwari don sauya tsarin zaɓe na Najeriya:
- Gabatar da yanayin takarar kai tsaye ba tare da jam’iyya ba
- Aiwatar da zaɓen ‘yan ƙasar Najeriya da ke zaune a ƙasashen waje
- Tilasta wa jam’iyyun siyasa warware rikice-rikicen cikin gida ba tare da shigar kotu ba
Shawarwari Kan Sake Tsarin Kuɗi
Wasu muhimman canje-canje da ake la’akari sun haɗa da:
- Rage lokacin cire kuɗin gaggawa daga watanni shida zuwa uku
- Sake duba tsarin rabon kuɗin shiga don haɗa da sauran kuɗaɗen da jihohi ke samarwa
- Kafa ƙayyadaddun lokutan gabatar da kasafin kuɗi ga majalisu
Bukatun Ƙirƙirar Sabbin Jihohi da Kananan Hukumomi
Kwamitin ya karɓi adadi mai yawa na buƙatun ƙirƙirar sabbin sassan gudanarwa:
- Shawarwari 31 don ƙirƙirar sabbin jihohi a dukkan yankuna shida
- Bukatu 18 don ƙirƙirar sabbin kananan hukumomi a duk faɗin ƙasar
Yankin Arewa maso Yamma yana kan gaba da buƙatun ƙirƙirar kananan hukumomi bakwai, sai Arewa ta Tsakiya (5), Kudu maso Kudu (3), yayin da Kudu maso Gabas da Kudu maso Yamma kowannensu yana da buƙatu ɗaya.
Tsarin Kwamitin da Ayyukansa
Majalisar Dattawa ta 10 ta kafa kwamitin gyaran kundin tsarin mulki mai mambobi 45 a ranar 14 ga Fabrairu, 2024, tare da:
- Mataimakin shugaban majalisar dattawa Barau Jubrin a matsayin shugaba
- Shugaban majalisar dattawa Opeyemi Bamidele a matsayin mataimakin shugaba
Kwamitin ya raba shawarwari zuwa manyan fannoni tara ciki har da gyare-gyaren tsaro, gyare-gyaren zaɓe, sake tsarin shari’a, da matsayin cibiyoyin gargajiya a cikin mulki.
Wannan tsarin sake duba kundin tsarin mulki yana ɗaya daga cikin mafi cikakken ƙoƙarin sake tsarin tsarin mulkin Najeriya tun lokacin da aka koma dimokuradiyya a shekarar 1999. Tarukan jama’a na nufin haɗa ra’ayoyi daban-daban daga ko’ina cikin ƙasar kafin a kammala shawarwarin gyare-gyare.
Credit: Cikakken daraja ga mai wallafa asali: The Citizen











